سیستماتیک 1(آزمایشگاه) جنس و خانواده(مگنولیا)(سِپیدار)(کلاغَک)(بارهنگ)(شاه تره)(پنیرک)(ختمی)

سه شنبه 9 آبان 1391

نوشته شده توسط احسان حقایق در ساعت 04:18 ب.ظ

بسم الله الرحمن الرحیم

مگنولیا

جنس: Magnolia
خانواده:Magnoliaceae

خاستگاه مگنولیا آسیای میانه و آمریکای مرکزی بوده است .نام این گیاه به افتخار پییر مانیول گیاه‌شناس فرانسوی بر آن نهاده شده است. این گونه‌ها به صورت درخت یا بوته و در آب و هوای گرم می‌رویند.گل‌های مگنولیا منفرد و بزرگ سفید-صورتی یا زرد روشن هستند. این گیاه معمولاً از سال دوم یا سوم پس از کاشت شروع به گلدهی می‌کند. دورهٔ گلدهی آن در اوایل بهار و به مدت یک تا سه ماه است. تکثیر در هر فصلی با کاشتن بذر در محیطی مساعد امکان پذیر است. شرایط نگهداری : این گیاه در خاکهای مرطوب و خنثی می‌روید و کاملا آفتاب دوست است.

درخت تبریزی یا قَلَمه یا سِپیدار

درختی است از راسته مالپیگیالس (Malpighiales)، خانواده بیدیان (Salicaceae) از سرده سپیدارها (Populus).

تبریزی درختی برگریز است که برگ‌هایش پیش از ریزش رنگ طلائی روشن تا زرد به خود می‌گیرند. تبریزی‌ها همچون بیدها دارای مجموعه‌ریشه‌هایی بسیار قوی و نفوذگر هستند بنابر این آنها را نبایستی نزدیک به ساختمان‌ها و لوله‌ها کاشت.

این درخت را می توان با انبوه فراوان در تبریز و اطراف آن دید .

کلاغَک یا سنبلک

(نام علمی : muscari)

نام خانواده :Liliaceae

نام جنسی از گیاهان از تیرهٔ سوسنیان راستهٔ سوسن که علفی است و دارای ریشهٔ پیازی‌شکل می‌باشد و متعلق به تک لپه ای ها است. گلهایش خوشه‌ای‌شکل اند و در انتهای ساقه قرار دارند و دارای رنگ آبی مایل به بنفش با تلألو قرمز می‌باشند.

در حدود ۴۰ گونه از این گیاه شناخته شده که در مناطق مدیترانه‌ای می‌رویند و در ایران نیز در کنار رودها یافت می‌شوند. این جنس در ایران ۷ گونه دارد که متعلق به زیر جنس‌های Leopoldia، Bothryanthus و Pseudomusari می‌باشد. موسیر که در ایران آن را با ماست یادر ترشی هااستفاده می کنند همان Tassel hyacinth که در ایتالیا با نام Lampascioni شناخته میشود ونام گیاهشناسی آن Muscari comosum/Leopoldia comosum است

برخی از گونه‌های این گیاه به عنوان گل زینتی در باغچه‌ها کشت می‌شوند. از بافتهای آن ماده‌ای به نام موسکارین استخراج می‌کنند که به مقدار کم برای رفع اختلالات دستگاه گوارش و رحم به کار می‌رود.

بارهنگ

خانواده:Plantaginaceae

جنس:Plantago

بارهنگ گیاهی است پایا، ظاهراً بی کرک یا کمی کرکپوش با بن و ریشه‌ای کوتاه است. ساقه آن به طول ۷۰-۱۰ سانتی متر، متعدد ایستاده یا خیزان، فاقد شیار، مساوی یا کمی بلندتر از برگ‌ها است. برگ‌های آن تماماً طوقه‌ای، تخم مرغی پهن با ۹-۳ رگبرگ قوی و برجسته، کامل یا در حاشیه سینوسی، بی کرک یا کرکپوش، دارای دمبرگ نسبتاً بلند. گل‌ها سبز متمایل به قهوه‌ای، کوچک مجتمع در خوشه‌های دراز استوانه‌ای. موسم گلدهی گیاه اردیبهشت تا شهریورماه است. دانه‌های این گیاه تیره رنگ، کوچک و تخم مرغی شکل و در میوه‌ای پوستینه که به صورت کپسول تخم مرغی بوده و دارای ۲ خانه و محتوی ۸-۴ دانه‌است قرار دارند. دانه‌ها را از اواسط فصل بهار به بعد جمع آوری می‌نمایند.

ترکیبات شیمیایی

دانه بارهنگ دارای چربی، صمغ، موسیلاژ، ترکیبات گلوکزیدی است. خواص درمانی بارهنگ به همراه قدومه و به دانه مخلوطی درست می‌کنند که به عنوان نرم کننده سینه و برطرف کننده سرفه وخارش‌های گلو مصرف سنتی دارد. خواص درمانی ریشه، برگ و دانه این گیاه اثر نرم کننده دارد و از آن‌ها به عنوان تصفیه کننده خون، آرام کننده ناراحتی‌های آسم مرطوب، اسهال‌های ساده و ورم مخاط دهان استفاده می‌شود. جوشاندهٌ دانه بارهنگ در رفع بیماری‌های التهابی کلیه و مثانه موثر است. اگر برگ تازه بارهنگ به مدت چند ساعت در آب جوشیده قرار بگیرد، سپس قطعات آن بر روی زخم‌های باز قرار گیرد، نه تنها زخم‌ها را از خطر آلودگی حفظ می‌کند، بلکه سرعت بهبود را باعث می‌شود. جوشاندهٌ ریشه گیاه همراه با عسل، اگر به صورت غرغره مصرف شود، ورم حلق را از بین می‌برد. برگ تازه و له شدهٌ بارهنگ اگر در محل گزیدگی زنبور عسل و پشه مالش داده شود درد را تسکین می‌دهد. میزان مصرف جوشانده ۵۰ تا ۱۰۰ گرم ریشه یا برگ بارهنگ در یک لیتر آب به مقدار سه فنجان در روز مجاز است. این گیاه در جاهای مختلفی می روید و انواع مختلفی دارد. معمولاً از دانه‌های این گیاه استفاده می‌شود. از این گیاه برای ناراحتیهای تنفسی استفاده می‌شود و یکی از گیاه‌های لعاب دار و دارای ماده سافورین است. دانه‌های آن را در آب خیس می‌کنند. این گیاه عوارض جانبی ندارد. از برگ این گیاه به وفور استفاده می‌شود و برگ آن خاصیت ضد عفونی کننده دارد و همچنین دانه این گیاه هم خاصیت ضد عفونی کننده و خلط آوری خوبی برای دستگاه تنفسی دارد.

محل رویش گیاه

بارهنگ در منطقه وسیعی از دو قاره اروپا و آسیا و همچنین شمال آفریقا و آمریکای شمالی می‌روید. در ایران تقریباً در تمام نقاط می‌روید.

شاه تره

(Fumaria officinalis) گیاهی از تیره(خانواده) شاه ترگان(Fumariaceae) ، علفی یکساله با ساقه‌ای شکننده کوتاه و شاخه دار است. دارای گل‌های نامنظم و برگهای بریده‌است که چون با دست نرم کنند بوی دود می‌دهد. در طعم او تلخی است. در ایران این گیاه اغلب در دامنه های زاگرس بخصوص در دشت های اقلید یافت می‏شود.در گویش عام به شاطره نیز شناخته می‏شود.

خواص دارویی شاتره ( شاهتره )

نویسنده: دکتر محمد حسین صالحی سورمقی- دکترای تخصص فارماکوگنوزی

شاتره یا شاهتره با نام عمومی Common fumitory , Earth smoke گیاهی است علفی به ارتفاع تا 80 سانتی متر که در مزارع، باغ ها و زمین های کشاورزی به حالت خودرو می روید.
شاخه های ظریف فراوان و برگ هایی با تقسیمات بسیار زیاد، باریک و کوچک دارد. گل های شاتره کوچک به رنگ سفید یا سفید مایل به گلی است که به صورت مجتمع و گل آذین خوشه قرار گرفته اند. میوه ها کوچک و کروی هستند. قسمت مورد استفاده ی شاتره تمام قسمت های هوایی آن می باشد.
گونه ی Officinalis این گیاه در ایران رویش ندارد و آن چه به نام شاتره در بازار ایران وجود دارد، مربوط به دو گونه ی Parvifelora fumaria و Fumaria villantii است.

تاریخچه

شاتره از زمان عهد عتیق شناخته شده و در کتاب های "خواص گیاهان" مربوط به قرون وسطی توصیف شده است. این گیاه در طب سنتی، برای درمان اگزما و بیماری های دیگر پوستی به کار می رفته است، هم چنین به عنوان ملین و مدر مصرف می شده است. در دهه ی گذشته، این گیاه دوباره مورد توجه قرار گرفت، زیرا بنا به گزارشاتی، به احتمال زیاد عصاره ی آن در بهبودی بیماری های قلبی- عروقی و دستگاه کبدی- صفراوی موثر است.

منبع جغرافیایی

این گیاه بومی اروپا و آسیاست. در کنار جاده ها به عنوان علف هرز مزارع می روید و بیشتر توسط کشورهای شرقی اروپا صادر می گردد.

ترکیبات مهم

قسمت هوایی گیاه حاوی حدود یک درصد آلکالوئید است. بیش از 30 عدد آن ها تعیین فرمول شده اند. اکثر این الکالوئیدها از مشتقات بنزیل ایزوکنیولین هستند.
مهم ترین این آلکالوئیدها شامل فومارین(پروتوپین)، فوماری لین و سیناکتین هستند. از دیگر ترکیبات شاتره می توان فلاوونوئیدها، اسیدهای گیاهی به ویژه اسید فوماریک و موسیلاژ را نام برد.

اثرات مهم

این اثرات عبارت اند از:
• صفرا آور: آلکالوئید پروتوپین موجود در شاتره می تواند در مواردی باعث کاهش صفرا گردد و به اصطلاح دارای اثر Amphicholeretic است.
• همچنین در مشکلات قلبی-عروقی مصرف می شود.
• در طب عوام از شاتره به عنوان ادرار آور، مسهل و جهت رفع مشکلات پوستی از جمله اگزما استفاده می شود. اثر اخیر را مربوط به وجود اسید فوماریک در آن می دانند.
اسید فوماریک امروزه به طریقه ی سنتزی تهیه و در بعضی از فرمولاسیون های پوستی نظیر داروهای پسوریازیس مصرف می شود.

فرآورده های گیاهی

در ایران از این گیاه، فراورده های صنعتی وجود ندارد. در بعضی کشورها محصولاتی به شکل قطره از عصاره ی گیاه به صورت منفرد و یا مخلوط با گیاهان دیگر تهیه و به بازار عرضه شده است.

تهیه ی چای:

به 2 تا 4 گرم خشک شده ی گیاه(مخلوط برگ، گل و ساقه) یک لیوان آب جوش افزوده و 15 دقیقه می گذاریم بماند. سپس آن را صاف نموده و به صورت گرم قبل از غذا میل می کنیم.
می توان روزانه تا سه نوبت (صبح، ظهر و شب) این مقدار را تکرار کرد. جمعا می توان 6 تا 12 گرم گیاه خشک شده را که سه لیوان محصول صاف شده ایجاد می کند، در طول روز مصرف کرد.

عوارض جانبی

مصرف مقدار عادی و دارویی شاتره دارای عوارض جانبی نیست. ولی مصرف مقادیر بسیار زیاد به دلیل وجود آلکالوئیدهای ذکر شده ممکن است باعث لرز، تشنج و مرگ گردد.

مصرف در بارداری و شیردهی

تا کنون این موضوع مطالعه نشده است. بنابراین بهتر است در این دوران مصرف نشود.

مهم ترین اثرات گزارش شده شاتره:

آنتی کلی نرژیک، آنتی هیستامین، ضد ورم، ضد آریتمی، ضد عفونی کننده، ضد اسپاسم، تقویت کننده ی قوای جنسی، کاهش تپش قلب، معرق، مسهل، ادرارآور، تهوع آور، بالا برنده ی فشار خون ، پایین آورنده ی پرفشاری خون، آرام بخش، سمی، مقوی معده، بی حس کننده، صفراآور و کاهش دهنده ی صفرا.

نکات قابل توجه:

1- نمونه ی گیاه خشک در بازار دارویی به طور طبیعی به صورت خرد شده و قطعات کوچک است و احتیاج به خرد یا پودر کردن ندارد و می توان مستقیما آب جوش روی آن ریخت.
2- توصیه می شود دم کرده ی شاتره را گرم مصرف کنید. چون ممکن است با سرد شدن، مواد موثر آن رسوب کنند.
3- در بسیاری از موارد دیده شده است که جهت کسب اثرات مذکور شاتره، از عرق شاتره ی موجود در بازار استفاده می کند.ولی عرق شاتره دارای مقدار بسیاری ناچیزی از اسانس است و مواد موثر اصلی در آن وجود ندارد. بنابراین عرق شاتره دارای خواص اصلی شاتره نیست.
4- برای مشکلات کبدی، صفراوی و پوستی باید از دم کرده ی آن استفاده کرد و در این موارد عرق شاتره بی تاثیر است.

پنیرک

خانواده: Malvaceae
نام علمی: Malva moschata

گیاهی است پایا به ارتفاع 60-20 سانتیمتر و پوشیده از كركهای دراز كه به حالت وحشی در جنگلها و اراضی بایر می‌روید.

به علاوه به منظور استفاده‌های درمانی كم و بیش پرورش می‌یابد. ریشه آن گوشتدار، سفید رنگ و ساقه آن راست و استوانه‌ای كل است.

برگهای متناوب بزرگ، با دمبرگ دراز، شامل 5 تا 7 لوب دندانه‌دار و گلهایی به رنگی گلی مایل به بنفش با تزییناتی از خطوط تیره دارد. قسمت مورد استفاده آن، برگ، گل و حتی گیاه كامل است. در نواحی مختلف به تفاوت گونه‌های مجاور یا واریته‌های ان نیز به مصارف درمانی می‌رسد.

در استعمال خارجی، ریشه و برگ له شده پنیرك، جهت رفع التهاب‌های سطح بدن، با قرار دادن بر روی عضو و همچنین برای رفع جوش صورت و دانه‌های جلدی بكار می‌رود. ضمناً درد و ناراحتی‌های محل جوش و دانه‌ها را تسكین می‌دهد.

از برگ این گیاه، لوسیون‌های بهداشتی جهت تسكین تحریكات پوست صورت و تامین لطافت آن به صور مختلف ساخته می‌شود كه یكی از آنها، تهیه دم‌كرده‌ای از یك مشت برگ در یك لیتر آبجوش است. (به مدت 10 دقیقه)

ختمی

خانواده: Malvaceae

جنس:Alcea

گیاهی است علفی و چند ساله كه ارتفاع آن به حدود ۲ متر می‌رسد ساقه آن از كرك‌های ریز كه به رنگ خاكستری می‌باشد پوشیده شده است‌. برگ‌های ختمی دندانه‌دار، پهن و مانند قلب می‌باشد. گل‌های آن درشت به رنگ سفید مایل به قرمز یا ارغوانی است كه به‌صورت دسته‌های سه‌تائی در اواخر تابستان ظاهر می‌شود‌. ختمی به‌علت داشتن گل‌های زیبا به‌صورت گیاه زینتی در باغچه‌ها كاشته می‌شود‌. تمام قسمت‌های این گیاه استفاده طبی دارد.

تركیبات شیمیائی

ختمی دارای لعاب و موسیلاژزیادی است. این گیاه دارای مواد نشاسته‌ای، چربی‌، اسانس‌،‌ آنتوسیانین Anthocyanin‌، ‌آلتئین Altheine‌، دای اكسی بنزوئیك اسید DIoxybenzoic Acid و سیانیدین Cyanidin می‌باشد‌.

خواص داروئی

۱. ختمی از نظر طب قدیم ایران سرد و تر است و به‌طور كلی روی تمام اعضای بدن مخصوصاً روده‌ها‌، ریه‌ها‌، معده‌، كلیه‌ها و مثانه مؤثر است.

۲. ملین و برطرف كننده یبوست است‌.

۳. بیماری‌های تنفسی را برطرف می‌كند.

۴. سرفه‌های خشك را از بین می‌برد‌.

۵. برای رفع گلو درد جوشانده گل ختمی را غرغره كنید‌.

ـ خواص ریشه ختمی:

۱. ناراحتی‌های پوستی را برطرف می‌كند و پوست را نرم می‌سازد‌.

۲. سرفه‌های خشك را از بین می‌برد.

۳. تب را پائین می‌آرود‌.

۴. اسهال خونی را شفا می‌بخشد‌.

5. ادرار را زیاد می‌كند.

۷. تورم را رفع می‌كند.

۸. ناراحتی‌های دستگاه ادراری را برطرف می‌كند.

۹. قند خون را تنظیم می‌كند.

ـ خواص برگ ختمی:

۱. ضماد برگ ختمی در برطرف كردن دمل‌ها و روم معده مؤثر است.

۲. برای التیام شكستگی‌ها‌، برگ ختمی را به‌صورت ضماد درآورده و روی محل شكستگی بگذارید‌.

۳. ضماد برگ ختمی در برطرف كردن درد سیاتیك مفید است‌.

۴. رعشه را برطرف می‌كند.

۵. ورم بناگوش را با ضماد برگ ختمی درمان كنید.

طرز استفاده

ـ خیسانده ریشه ختمی: ۱۰ گرم ریشه ختمی را پوست كنده و خرد كرده و در یك لیتر آب سرد خیس كنید و پس از ۸ ساعت آن را صاف كرده و نگهداری كنید این مایع در رفع اسهال خونی بسیار مؤثر است.

ـ دم‌كرده ختمی: در حدود ۲۰ گرم ریشه ختمی را تمیز كرده و خرد كنید و آن را در یك لیتر آب جوش بریزید و بگذارید بماند تا سرد شود سپس آن را صاف كرده و با عسل مخلوط كنید.

ـ دم‌كرده گل ختمی: ۲۰ گرم گل خشك شده ختمی را در یك لیتر آب جوش بریزید و بگذارید بماند تا سرد شود سپس آن را با قند یا عسل شیرین بكنید.

ـ محلول شستشوی چشم: نیم گرم گل خشك ختمی را در ۱۵۰ گرم آب ریخته و به مدت ۵ دقیقه بگذارید بجوشد سپس آن را سرد كنید و ۵ قطره الكل كامفه در آن بریزید.

مضرات

ختمی گیاه مفید و بی‌ضرری است فقط زنان باردار و مادران شیرده باید از زیاد خوردن آن پرهیز كنند. كسانیكه سرد مزاج هستند باید ختمی را با عسل بخورند.